Ba mẹ ơi, con không hư, con chỉ đang loay hoay tìm cách hiểu chính mình

Có những đứa trẻ nhìn bên ngoài rất ngoan, rất lễ phép nhưng bên trong lại mang theo rất nhiều câu hỏi mà không biết phải nói với ai. Con không biết vì sao mình học mãi không vào. Không biết tại sao người khác làm được mà mình lại chậm hơn. Không biết phải bắt đầu từ đâu khi có quá nhiều việc cần làm. Và đôi khi, điều con sợ nhất không phải là điểm số thấp, mà là ba mẹ nghĩ rằng mình đang lười biếng, chống đối hay không chịu cố gắng.

Trong một buổi trò chuyện gần đây, tôi gặp một bạn học sinh lớp 9. Bạn khá ngoan và ít nói. Khi được hỏi về những khó khăn trong học tập, bạn chỉ cúi đầu một lúc rồi nói rất nhỏ: “Con không cố ý làm sai… chỉ là con không biết mình nên bắt đầu từ đâu.”

Tôi nghĩ mãi về câu nói ấy.

Bởi đôi khi, người lớn nhìn thấy một đứa trẻ chậm chạp, trì hoãn hoặc thiếu chủ động. Nhưng điều đang diễn ra bên trong con có thể phức tạp hơn rất nhiều.

Có những lúc con không biết phải bắt đầu từ đâu

Một bài tập đối với người này có thể chỉ mất vài phút để hoàn thành, nhưng với một đứa trẻ khác, việc bắt đầu lại là phần khó nhất.

Con nhìn vào bàn học và không biết nên làm môn nào trước. Mở sách ra nhưng không biết học phần nào. Được giao một nhiệm vụ lớn thì thấy quá nhiều thứ phải làm nên cứ trì hoãn. Ba mẹ càng nhắc, con càng áp lực. Càng áp lực, con lại càng khó bắt tay vào việc.

Vòng lặp cứ thế diễn ra.

Người lớn nhìn thấy kết quả bên ngoài và dễ kết luận: “Con lười quá!”, “Có mỗi việc học cũng không chịu làm!”, “Nhắc bao nhiêu lần vẫn vậy!”

Nhưng đôi khi, câu hỏi cần đặt ra không phải là “Tại sao con không chịu làm?”, mà là “Điều gì đang khiến con khó bắt đầu?”

Hai câu hỏi nghe khá giống nhau, nhưng cách nhìn về đứa trẻ lại hoàn toàn khác.

Một bên bắt đầu bằng sự phán xét.

Một bên bắt đầu bằng sự tò mò và thấu hiểu.

Con có thể đang gặp khó khăn mà chính con cũng không gọi tên được

Tuổi dậy thì là giai đoạn trẻ có rất nhiều thay đổi. Con bắt đầu muốn được tự quyết định nhưng kỹ năng tự quản lý vẫn đang phát triển. Con muốn được công nhận nhưng lại rất nhạy cảm với lời nhận xét của người khác. Con bắt đầu so sánh mình với bạn bè và dễ cảm thấy mình “không đủ tốt” khi kết quả không như mong muốn.

Có những đứa trẻ không biết cách nói:

“Con đang áp lực.”

“Con sợ mình không làm được.”

“Con không biết phải học như thế nào.”

“Con cần ba mẹ giúp nhưng con không biết phải nói ra sao.”

Thay vào đó, những cảm xúc ấy có thể xuất hiện qua những hành vi rất dễ khiến người lớn hiểu lầm: trì hoãn, cáu gắt, im lặng, né tránh việc học hoặc mất động lực.

Không phải mọi hành vi khó chịu đều có nghĩa là trẻ đang gặp vấn đề tâm lý. Nhưng một hành vi lặp đi lặp lại luôn đáng để cha mẹ quan sát kỹ hơn trước khi vội vàng gắn cho con một cái nhãn.

Bởi phía sau một hành vi có thể là nhiều nguyên nhân khác nhau.

Ba mẹ nhìn thấy sự chậm trễ, còn con đang nhìn thấy một khoảng cách

Một trong những điều khiến trẻ dễ mất tự tin nhất là cảm giác mình luôn chậm hơn người khác.

Bạn bên cạnh học xong rồi.

Bạn kia đã biết mình muốn thi trường nào.

Bạn khác có thành tích tốt.

Còn mình vẫn đang loay hoay.

Ban đầu con có thể chỉ hơi buồn. Nhưng nếu ngày nào cũng nghe những câu như “Sao con không bằng bạn?”, “Người ta làm được, tại sao con không làm được?”, cảm giác ấy có thể dần biến thành suy nghĩ: “Có lẽ mình không giỏi.”

Khi một đứa trẻ bắt đầu tin rằng mình không giỏi, việc học sẽ càng trở nên nặng nề.

Con có thể ngại thử vì sợ sai. Không dám hỏi vì sợ bị chê. Trì hoãn vì sợ bắt đầu rồi lại thất bại.

Và thế là người lớn lại càng thấy con thiếu cố gắng.

Một vòng tròn rất dễ hình thành mà đôi khi cả cha mẹ lẫn con đều không nhận ra.

Hiểu cách con học cũng quan trọng như biết con học môn gì

Mỗi đứa trẻ có cách tiếp nhận và xử lý thông tin khác nhau. Có bạn hiểu nhanh khi được nghe giải thích. Có bạn cần hình ảnh, sơ đồ hoặc ví dụ cụ thể. Có bạn phải tự làm bài mới thực sự nhớ. Cũng có những bạn cần không gian yên tĩnh và thời gian lâu hơn để tập trung.

Điều đó không có nghĩa một cách học nào tốt hơn hoàn toàn so với cách khác.

Điều quan trọng là cha mẹ cần quan sát xem con đang học như thế nào và đâu là điểm khiến con gặp khó khăn.

Nếu con thường xuyên không biết bắt đầu từ đâu, có thể cùng con chia một nhiệm vụ lớn thành những bước nhỏ hơn.

Nếu con dễ mất tập trung, thay vì chỉ nói “Tập trung đi!”, hãy thử tìm hiểu điều gì đang khiến con bị phân tán.

Nếu con rất dễ nản khi làm sai, hãy giúp con nhìn lỗi sai như một phần của quá trình học thay vì bằng chứng rằng con “không có khả năng”.

Đôi khi, một thay đổi rất nhỏ trong cách người lớn hướng dẫn cũng có thể giúp trẻ cảm thấy việc học bớt đáng sợ hơn.

Sinh trắc vân tay có thể là một góc nhìn tham khảo để hiểu con

Trong quá trình tư vấn, sinh trắc vân tay có thể được sử dụng như một công cụ tham khảo để mở thêm góc nhìn về một số đặc điểm và xu hướng của mỗi người, chẳng hạn cách tiếp nhận thông tin, một số năng lực hoặc xu hướng phản ứng.

Tuy nhiên, điều quan trọng là cha mẹ không nên xem kết quả phân tích như một “bản án” về con.

Một bản phân tích không thể nói rằng một đứa trẻ chắc chắn sẽ thành công hay thất bại, cũng không thể thay thế việc quan sát con trong đời sống thực tế, trao đổi với giáo viên hoặc đánh giá chuyên môn khi cần thiết.

Giá trị nằm ở việc dùng những thông tin đó để đặt ra những câu hỏi tốt hơn.

Con đang mạnh ở đâu?

Con đang gặp khó khăn ở điểm nào?

Cách hỗ trợ nào có thể phù hợp với con hơn?

Ba mẹ cần thay đổi điều gì trong cách đồng hành với con?

Khi nhìn STVT như một lăng kính tham khảo thay vì một công cụ quyết định tương lai, việc khám phá bản thân và định hướng cho trẻ sẽ thực tế hơn rất nhiều.

Điều con cần đôi khi không phải là một lời thúc giục

“Cố lên con.”

“Phải cố gắng hơn.”

“Con phải nhanh lên.”

Những câu này xuất phát từ mong muốn tốt của cha mẹ. Nhưng khi một đứa trẻ đã rất áp lực, việc nghe thêm những lời thúc giục đôi khi không giúp con biết phải làm gì tiếp theo.

Có những lúc con cần một câu hỏi khác:

“Con đang khó ở chỗ nào?”

“Mình cùng chia nhỏ việc này ra nhé?”

“Con muốn thử cách nào trước?”

“Ba mẹ có thể giúp con điều gì?”

Những câu nói ấy không có nghĩa là nuông chiều con.

Đó là cách giúp con học được một kỹ năng rất quan trọng: biết nhận diện khó khăn và tìm cách giải quyết vấn đề.

Cha mẹ không thể đi thay con cả chặng đường. Nhưng có thể giúp con học cách tự bước đi.

Mỗi đứa trẻ có một nhịp phát triển riêng

Có những đứa trẻ sớm biết mình thích gì.

Có những đứa trẻ phải thử rất nhiều thứ mới tìm ra điều phù hợp.

Có bạn học tốt ngay từ những năm đầu.

Có bạn cần thêm thời gian mới tìm được phương pháp phù hợp với mình.

Vì vậy, thay vì liên tục so sánh con với một đứa trẻ khác, có lẽ điều đáng quan tâm hơn là so sánh con với chính con của ngày hôm qua.

Hôm nay con có chủ động hơn một chút không?

Con có biết tự sắp xếp công việc tốt hơn không?

Con có dám hỏi khi chưa hiểu không?

Con có biết nói ra khi mình đang gặp khó khăn không?

Những thay đổi nhỏ ấy đôi khi đáng giá hơn một điểm số đẹp trong một bài kiểm tra.

Bởi mục tiêu cuối cùng của giáo dục không chỉ là giúp con học tốt hơn. Đó còn là giúp con hiểu mình, biết chịu trách nhiệm, biết vượt qua khó khăn và dần tự tin bước vào cuộc sống bằng chính năng lực của mình.

Có lẽ điều một đứa trẻ lớp 9 nói trong buổi trò chuyện hôm ấy sẽ còn khiến tôi nhớ lâu: “Con không cố ý làm sai… chỉ là con không biết mình nên bắt đầu từ đâu.”

Một câu nói rất nhỏ, nhưng phía sau đó có thể là một đứa trẻ đang cần được người lớn lắng nghe nhiều hơn một chút.

Ba mẹ không cần lúc nào cũng có ngay câu trả lời cho mọi vấn đề của con. Đôi khi, điều quan trọng nhất chỉ là đừng vội kết luận rằng con hư, con lười hay con không chịu cố gắng.

Hãy thử ngồi xuống, nhìn kỹ hơn và hỏi con:

“Điều gì đang khiến con khó khăn?”

Bởi khi một đứa trẻ cảm thấy mình được hiểu, con sẽ có thêm sự an toàn để nói ra điều mình đang nghĩ, và từ đó, cả ba mẹ lẫn con mới có thể cùng nhau tìm được cách đi tiếp. 🌱

Nếu ba mẹ đang gặp khó khăn trong việc hiểu cách con học, cách con phản ứng trước áp lực hoặc chưa biết nên hỗ trợ con từ đâu, một buổi trò chuyện chuyên sâu có thể giúp gia đình có thêm góc nhìn để quan sát và đồng hành với con phù hợp hơn.

huong-nghiep , ky-nang , sinh-trac-van-tay , Tin tức ,