BA MẸ MUỐN EM HỌC NGÀNH NÀY, NHƯNG EM LẠI THÍCH NGÀNH KHÁC: EM PHẢI LÀM SAO?

Chọn ngành theo mong muốn của ba mẹ hay sở thích của bản thân? Có lẽ câu trả lời không nằm hoàn toàn ở một trong hai. Quan trọng hơn là tìm được điểm giao giữa điều mình thích, điều mình có khả năng và một hướng đi có thể phát triển lâu dài.

“Ba mẹ muốn em học ngành này, nhưng em lại thích ngành khác… Em phải làm sao?”

Đây là câu hỏi không ít học sinh lớp 12 từng tự hỏi khi đứng trước lựa chọn ngành học và nghề nghiệp. Một bên là mong muốn của gia đình, một bên là điều bản thân thật sự yêu thích. Có bạn chọn theo ba mẹ vì sợ làm phụ huynh thất vọng. Có bạn quyết định đi theo sở thích nhưng trong lòng vẫn lo lắng: “Liệu mình có chọn sai không?”

Thực tế, đây không đơn giản là câu chuyện giữa “ý kiến của ba mẹ” và “ước mơ của con”. Đằng sau lựa chọn ngành nghề còn có rất nhiều vấn đề cần cân nhắc: năng lực, sở thích, tính cách, cơ hội việc làm, môi trường làm việc, khả năng phát triển và cả điều kiện của gia đình.

Vì vậy, thay vì cố tìm xem ai đúng – ba mẹ hay con, có lẽ điều cần thiết hơn là giúp cả hai bên hiểu được lý do phía sau lựa chọn của mình.

Ba mẹ chọn bằng kinh nghiệm, con chọn bằng mong muốn

Khi ba mẹ khuyên con học một ngành nào đó, phần lớn không phải vì muốn kiểm soát tương lai của con.

Ba mẹ thường nhìn từ những gì mình đã trải qua.

“Ngành này ra trường dễ xin việc hơn.”

“Công việc này ổn định.”

“Học ngành này sau này thu nhập sẽ tốt.”

“Con nên chọn một nghề chắc chắn, đừng mạo hiểm.”

Những lời khuyên ấy thường xuất phát từ sự lo lắng và mong muốn con có một tương lai tốt hơn.

Trong khi đó, học sinh lại có một cách nhìn khác.

“Đó không phải điều em muốn.”

“Em không thấy mình phù hợp với ngành đó.”

“Em muốn được làm công việc mình yêu thích.”

“Em sợ nếu chọn theo ba mẹ, sau này em sẽ hối hận.”

Hai cách suy nghĩ này không nhất thiết đối lập hoàn toàn. Chỉ là mỗi bên đang đứng ở một vị trí khác nhau.

Ba mẹ nhìn tương lai bằng kinh nghiệm.

Con nhìn tương lai bằng mong muốn.

Nếu cả hai chỉ cố bảo vệ quan điểm của mình, cuộc trò chuyện rất dễ biến thành tranh luận. Nhưng nếu cùng đặt câu hỏi “Điều gì khiến con muốn chọn ngành này?” và “Điều gì khiến ba mẹ lo lắng?”, cuộc trò chuyện có thể bắt đầu đi theo một hướng khác.

“Con thích ngành này” liệu đã đủ?

Đây là điều nhiều bạn trẻ thường gặp.

Khi ba mẹ hỏi: “Tại sao con muốn học ngành đó?”, câu trả lời đôi khi chỉ là: “Vì con thích”, “Vì con thấy ngành này thú vị” hoặc “Vì con không thích ngành ba mẹ chọn”.

Đó có thể là cảm xúc thật, nhưng chưa đủ để phụ huynh cảm thấy yên tâm.

Bởi phía sau câu hỏi của ba mẹ thường là những điều rất cụ thể:

Con có phù hợp với ngành đó không?

Con có đủ khả năng theo học không?

Sau khi tốt nghiệp con có thể làm những công việc gì?

Nếu gặp khó khăn, con có đủ kiên trì để tiếp tục không?

Vì thế, nếu thật sự muốn bảo vệ lựa chọn của mình, bạn không chỉ cần nói rằng mình thích ngành đó. Bạn cần chứng minh rằng mình đã tìm hiểu nghiêm túc về lựa chọn của mình.

Trước khi thuyết phục ba mẹ, hãy tự hỏi 5 câu

1. Vì sao mình chọn ngành này?

Đừng chỉ trả lời “vì thích”.

Hãy đi sâu hơn một chút. Bạn thích điều gì ở ngành đó? Công việc cụ thể nào khiến bạn hứng thú? Bạn đã từng trải nghiệm hoặc tìm hiểu thực tế về công việc đó chưa?

Càng hiểu rõ lý do lựa chọn, bạn càng dễ phân biệt giữa một sở thích nhất thời và một mong muốn có cơ sở.

2. Mình có những năng lực nào phù hợp với ngành?

Thích một ngành và có khả năng phát triển trong ngành đó là hai chuyện khác nhau.

Ví dụ, một bạn thích truyền thông có thể hình dung đây là công việc sáng tạo và thú vị. Nhưng thực tế còn cần khả năng viết, giao tiếp, tư duy ý tưởng, hiểu khách hàng, làm việc nhóm, phân tích và chịu được áp lực tiến độ.

Một bạn thích công nghệ cũng cần tự hỏi mình có sẵn sàng dành nhiều thời gian học kiến thức chuyên môn, giải quyết vấn đề và liên tục cập nhật những thay đổi hay không.

Không phải cứ chưa giỏi là không được chọn. Nhưng cần biết mình đang có gì, còn thiếu gì và sẵn sàng bù đắp điều gì.

3. Mình đã tìm hiểu công việc sau khi tốt nghiệp chưa?

Đừng chỉ tìm hiểu tên ngành.

Hãy tìm hiểu những công việc mà ngành đó có thể dẫn tới.

Một ngành học có thể mở ra nhiều hướng nghề nghiệp khác nhau. Và công việc thực tế đôi khi rất khác với hình dung của học sinh trước khi bước vào đại học.

Nếu thích một ngành chỉ vì hình ảnh hào nhoáng bên ngoài, bạn có thể thất vọng khi tiếp xúc với công việc thật.

Càng hiểu công việc, bạn càng dễ biết mình thực sự thích nghề hay chỉ thích “hình ảnh” của nghề.

4. Ngành này có những cơ hội và yêu cầu gì?

Không cần phải dự đoán chính xác tương lai, nhưng bạn nên tìm hiểu nhu cầu nhân lực, môi trường làm việc, yêu cầu tuyển dụng, mức độ cạnh tranh và những kỹ năng cần thiết.

Điều này không có nghĩa là cứ ngành “hot” thì nên chọn.

Một ngành đang được nhiều người quan tâm chưa chắc phù hợp với tất cả mọi người. Ngược lại, một ngành ít được nhắc đến hơn vẫn có thể trở thành hướng đi tốt nếu phù hợp với năng lực và mục tiêu của một người.

Điều quan trọng là hiểu mình đang bước vào một thị trường nghề nghiệp như thế nào.

5. Nếu gặp khó khăn, mình có sẵn sàng tiếp tục không?

Đây là câu hỏi rất đáng để suy nghĩ.

Bởi ngành học nào cũng có những phần không dễ chịu.

Có thể bạn thích thiết kế nhưng không thích chỉnh sửa hàng chục lần. Thích kinh doanh nhưng không thích bị từ chối. Thích công nghệ nhưng không thích ngồi giải quyết một vấn đề trong nhiều giờ. Thích tâm lý nhưng không dễ dàng khi phải lắng nghe những câu chuyện nặng nề của người khác.

Đam mê không có nghĩa là lúc nào cũng thấy vui.

Một lựa chọn nghiêm túc là lựa chọn mà bạn biết cả mặt thuận lợi lẫn khó khăn nhưng vẫn thấy mình muốn thử sức.

Đừng biến “sở thích” và “năng lực” thành hai lựa chọn đối lập

Khi nói về hướng nghiệp, nhiều người thường đặt câu hỏi: “Nên chọn ngành mình thích hay ngành mình giỏi?”

Thực ra, nếu có thể, hãy tìm điểm giao giữa nhiều yếu tố.

Mình thích gì?

Mình có khả năng gì?

Mình coi trọng điều gì trong công việc?

Thị trường và cơ hội nghề nghiệp có gì?

Mình có sẵn sàng phát triển những năng lực còn thiếu không?

Khi những câu hỏi này được đặt cạnh nhau, lựa chọn ngành học sẽ thực tế hơn rất nhiều.

Sở thích giúp tạo động lực. Năng lực giúp một người có nền tảng để phát triển. Giá trị cá nhân giúp xác định môi trường và cách làm việc phù hợp. Còn thông tin về nghề nghiệp giúp lựa chọn ấy gắn với thực tế hơn.

Không có yếu tố nào nên được xem là câu trả lời duy nhất.

Nếu ba mẹ vẫn không đồng ý thì sao?

Trước tiên, đừng biến cuộc nói chuyện thành cuộc chiến giữa “ước mơ của con” và “sự áp đặt của ba mẹ”.

Hãy thử tìm hiểu chính xác điều gì khiến ba mẹ phản đối.

Có thể ba mẹ lo ngành đó khó xin việc.

Có thể gia đình lo học phí.

Có thể ba mẹ chưa hiểu công việc của ngành đó.

Cũng có thể ba mẹ từng chứng kiến một người thất nghiệp hoặc gặp khó khăn trong lĩnh vực tương tự nên hình thành sự lo lắng.

Khi biết nguyên nhân, bạn mới có thể đưa ra thông tin phù hợp.

Hãy thử cùng ba mẹ tìm hiểu chương trình đào tạo, công việc sau tốt nghiệp, yêu cầu nghề nghiệp, cơ hội phát triển và những kỹ năng cần chuẩn bị.

Thay vì nói: “Con thích nên con sẽ học”, hãy thử nói:

“Con đã tìm hiểu ngành này và đây là lý do con thấy phù hợp. Con biết ngành này có những khó khăn này, và con dự định sẽ chuẩn bị những kỹ năng này. Con muốn ba mẹ cùng xem và góp ý cho con.”

Một cuộc trò chuyện có sự chuẩn bị thường dễ tạo niềm tin hơn một cuộc tranh luận chỉ dựa trên cảm xúc.

Cha mẹ cũng cần cho con một khoảng không để lựa chọn

Ở phía ngược lại, cha mẹ cũng cần nhớ rằng người sẽ học ngành đó, đi làm công việc đó và sống với lựa chọn ấy trong nhiều năm chính là con.

Kinh nghiệm của cha mẹ rất quý giá, nhưng kinh nghiệm của một thế hệ không phải lúc nào cũng là câu trả lời hoàn chỉnh cho thế hệ sau.

Thay vì quyết định thay con, cha mẹ có thể đặt câu hỏi.

“Con đã tìm hiểu ngành này đến đâu rồi?”

“Điều gì khiến con thích nó?”

“Con nghĩ mình phù hợp ở điểm nào?”

“Con đã biết những khó khăn của nghề chưa?”

“Con cần gia đình hỗ trợ điều gì?”

Khi được hỏi theo cách đó, con không chỉ cảm thấy mình được lắng nghe mà còn phải tự chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Đó cũng là một phần rất quan trọng của quá trình trưởng thành.

Chọn nghề không phải chọn một lần rồi quyết định cả cuộc đời

Một trong những áp lực lớn nhất của học sinh cuối cấp là cảm giác: “Chọn sai ngành là coi như hỏng tương lai.”

Thực tế, con đường nghề nghiệp của một người có thể thay đổi theo thời gian.

Có người học một ngành nhưng làm công việc khác. Có người bắt đầu từ một vị trí rồi phát triển sang lĩnh vực mới. Có người sau vài năm đi làm mới hiểu rõ mình thực sự muốn gì.

Điều đó không có nghĩa việc chọn ngành không quan trọng. Ngược lại, lựa chọn đầu tiên vẫn cần được suy nghĩ nghiêm túc. Nhưng học sinh cũng không cần biến quyết định này thành một gánh nặng khiến mình sợ hãi.

Điều quan trọng là chọn với sự hiểu biết, thay vì chọn chỉ vì sợ hãi.

Nếu chưa chắc chắn, hãy tìm hiểu thêm, trải nghiệm thêm, trò chuyện với người đang làm nghề và quan sát chính mình. Một lựa chọn có cơ sở luôn tốt hơn một quyết định vội vàng chỉ để làm hài lòng người khác.

Cuối cùng, ngành phù hợp là ngành giúp bạn có thể phát triển lâu dài

Không có công thức nào đảm bảo một ngành học chắc chắn phù hợp với một người.

Nhưng có một cách tiếp cận thực tế hơn: đừng chỉ hỏi “Mình thích ngành gì?”, mà hãy hỏi cả “Mình là người như thế nào, mình có khả năng gì, mình muốn một cuộc sống và môi trường làm việc ra sao, và mình sẵn sàng phát triển điều gì để đi xa hơn?”

Với cha mẹ, thay vì chỉ mong con chọn một ngành “an toàn”, hãy giúp con học cách tìm hiểu và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Với học sinh, thay vì chỉ nói “đây là ước mơ của em”, hãy chuẩn bị đủ thông tin để chứng minh rằng mình đang nghiêm túc với tương lai.

Có thể cuối cùng ngành con chọn vẫn là ngành ba mẹ từng mong muốn. Cũng có thể đó là một ngành hoàn toàn khác.

Điều đáng quý nhất không phải là ai thắng trong cuộc tranh luận.

Mà là sau quá trình trò chuyện, ba mẹ hiểu con hơn và con cũng hiểu chính mình hơn.

Bởi hướng nghiệp không phải là tìm một cái tên ngành để điền vào hồ sơ. Đó là quá trình tìm hiểu bản thân, khám phá khả năng, nhìn vào thực tế nghề nghiệp và từng bước xây dựng một con đường phù hợp.

Con có quyền mơ ước. Ba mẹ có quyền lo lắng. Và cả hai đều có thể cùng nhau tìm một lựa chọn có cơ sở, thay vì buộc phải chọn giữa “điều ba mẹ muốn” và “điều con thích”.

Bài viết xem thêm:

huong-nghiep , nuoi-day-con , Tin tức ,